Anadolu’ya İlk Gelen Türkler

Türkler, Anadolu’ya ilk olarak İslamiyet’ten önce gelmiştir. Türklerin ilk göçlerinde henüz Hz. Muhammed doğmamıştı. 530’da Bizans karşısında bozguna uğratılan Bulgar Türkleri, Anadolu’da Çoruh ve Yukarı Fırat bölgesine yerleştirilmişler.

577’de Bizans İmparatoru II. Justinyen ve 620’de Heraklius, İranlılarla harp etmek için Avarları Anadolu’ya geçirmişlerdi. Hazarlar ve Ferganalı Türkler, İmparatorlar tarafından ücretli asker olarak askere alındı.

Daha sonra ki asırlarda ise Peçenekler de Bizans’ın Türkler ile savaşmakta kullandığı askerler olarak Anadolu’ya getirildiler. Ardından, Anadolu’ya Arapların askeri olan Türkler gelmeye başladı. Emeviler ve Abbasiler bu Türkleri Anadolu’yu fethetmek için görevlendirmişlerdir. Müslümanlığı müdafaa etmek ve Anadolu’yu almak için akınlarda bulundular.

Bu akınlar Anadolu’yu tahrip etti. Türkleri ve Müslümanları durdurmak isteyen İmparator da harekete geçmiştir.

Müslümanlardan Bizans’a geçen uç bölgeler şunlardır:

  1. Şam Ucu ( Tarsus Merkezli Bağdat-Musul -Halep- Dımaşk- Buhara- Fustat),
  2. El-Cezire Ucu ( Malatya Merkezli Sümeysat- Hısnımansur- Amid- Harput )
  3. Erminiyye Ucu (Erzurum- Bitlis- Malazgirt- Ahlat- Erciş-Kemah)

İslam ordularının İspanya ve Türkistan gibi uzak yerleri açtığı halde Anadolu’yu alamamasının sebepleri bu konuda önemlidir.

Bizans İmparatorluğu’nun karada ve denizde en kuvvetleri askeri teşkilata sahip olması, Doğudan Batıya paralel uzanan dağ silsileleri ve bu sıralar arasındaki dar geçitler, Bizans kıtalarının İslam ordusunun geçeceği bu dar geçitleri kapatması, Hareket üslerinden uzaklaşan İslam ordularının uç şehirler ile irtibatlarının kesilmesidir.

ÇAĞRI BEY’İN ANADOLU AKINLARI

Selçuklular daha Maveraünnehir’de iken Çağrı Bey bazı Oğuzları alarak Anadolu hududuna İslam dini için gaza etmişlerdir. Gazneli Sultan Mahmut endişe duymuş ve Arslan Cazib’e engel olamadığından dolayı sitem etmiş. Ermeni Vaspuragan Krallığı’na taarruz etmişlerdir.

Çağrı Bey birkaç sene gaza ederek ganimetle geri döndü. Arslan Yabgu 1025’de Sultan Mahmud tarafından cezalandırıldıktan sonra onun boyu Horasan’ a geçip Arslan Cazip’i mağlup ettiler. Sonrasında Azerbaycan’a geldiler. Gazneli Mesud Türkmenleri maiyetine aldı ve onlardan istifade etti. Vahsudan ile iş birliği yaptılar.

Vahsudan’ın ihanetine uğrayan Türkmenler tutunamadılar bozguna uğrayıp Hakkâri Bölgesine gittiler buradan da dağıldılar. Güneybatıya doğru ilerlediler. Mervanoğulları Nasuruddevle’nin oğlu Süleyman, Oğuzlarla barışmak talebiyle Mansur’a haber gönderip onu ziyafete davet etti. Amaç Türklere ihanet etmekti ve Mansur’u hapsetti.

HARİTA: BÜYÜK SELÇUKLU TOPRAKLARI

Nasuruddevle ’de Kürtlerle birlikte Türkmenlerin üzerine yürüdü. 1042 de savaştılar. Türkmenler üstün geldiler. Türkmenler Musul’a gittiler ve yağmada bulundular.

Bu arada Tuğrul Bey’e Türkmenlerden dolayı hem Irak’taki Büveyhoğulları Celalüddevle hem de Nasuruddevle’den şikâyet geldi. Tuğrul Bey onlara itaat altına girmeyen Türkmenlerin terbiye edileceğini bildirdi.

Tuğrul Bey, Türkmenleri ve komutanları huzuruna çağırdı ama onlar Sultanın kendilerini cezalandırıp hapsedeceğini anlayıp gitmediler. 1044 de Musul hükümdarı Karvaş ile Türkmenler savaştı önce üstün gelip sonra mağlup oldular. Tuğrul Bey onlara İslam ülkelerine doğru Azerbaycan üzerinden komutanlarla Bizans topraklarına gaza etmelerini söyledi.

Türkmenler bu emre itaat ettiler. Bizans hâkimiyetindeki Ermeni şehirlerine akın ettiler. Vaspuragan valisi Stefanos dan Azerbaycan’a geçmek için istediler. Stefanos Türklere taarruz etti ama esir düştü. Urfalı Mateos bu valiyi Eher Kasabasında Türklerin öldürdüğünü nakleder.

TUĞRUL BEY DEVRİ TÜRK GÖÇLERİ

1043 de Tuğrul Bey Selçuklu şehzadelerini Anadolu’nun fethinde görevlendirdi. Cübel (Hemedan- Isfahan) İbrahim Yinal’a, Arslan Yabgu’nun üç oğluna (Kutalmış- Resul Tekin- Ebul Malik) Hazar Denizi sahilleri, Musa Yabgu’nun oğlu Hasan ve Çağrı Bey’in oğlu Yakuti’yi Azerbaycan zaptı için görevlendirmiştir.

Bu şehzadeler vazifelerinde başarılı oldular İbrahim Yinal Dicle Nehrine kadar, Kutalmış ve kardeşleri de Aras Nehrini geçip Arran, Gürcistan, Ermenistan ülkelerine girmiş. Azerbaycan işgali ile görevlendirilenler de Rumiye gölü kenarlarına gelmişlerdir.

Musa Yabgu’nun oğlu Hasan, Vaspuragan’a girdi. Bizans kumandanları saldırdı ve Hasan ile arkadaşları şehit oldu. Tuğrul Bey onun intikamını almak için Kutalmış ve İbrahim Yinal’ı Rum gaza için Bizans ülkesine gönderdi.

Vaspuragan ve İberya valileri İmparatordan yardım istediler. Bu arada Kutalmış ve Yinal Arze adlı eski Erzurum alıp Bizans ordusunu aramaya başladı. Liparit ve Bizans ordusu Pasin ovasına geldiler. Türkler le Bizans arasında ilk büyük muharebe burada oldu. Bizans’ın Diyarbakır hükümdarı Nasuruddevle den arabuluculuk yapmasını istedi.

Tuğrul Bey Lipariti serbest bıraktı. Kurtuluş fidyesi yerine ise İstanbul’da 9. asırda yapılan caminin inşa edilip hutbe okunmasını istedi. İmparator bunları yerine getirdi. Bundan sonra İmparator doğu sınırındaki kaleleri tamir ettirmeye başladı.

1049’da İbrahim Yinal ile Tuğrul Bey’in arasının bozulması Bizans’a fırsat verdi. İbrahim Yinal, Kutalmış ile birleşmiş ama Tuğrul Bey onları bozguna uğratmış sonrada affetmiştir. Kutalmış ise İberya’ya sonrasında Arabistan’a kaçmıştır. Sultan Tuğrul Bey Anadolu fütuhatını bizzat idare edemiyordu.

HARİTA: ANADOLU’YA GÖÇ YOLLARI

İbrahim Yinal ’ın Arslan Besasiri ile müttefik olması, Kutalmış’ın Irak-ı Acemi Azerbaycan da sultanlık ilan etmesi, Tuğrul Bey’i uğraştırmış ve Anadolu fütuhatından alıkoymuştur. Humartekin Kutalmış’ı Girdiguh Kalesinde muhasara etmiş Tuğrul Bey ölene kadar devam etmiştir. Türkmenler de bu sırada Bizans Ülkesine taarruz ediyorlardı. Pasinler bölgesine girip Okum şehrini aldılar.

Karin (Erzurum), Erez (Erzincan), Kemah, Harput, Malatya’yı aldılar. Dinar adlı emir Kuzey Anadolu’da Şebinkarahisar’ı (Kolonya’yı) aldı, Malatya’yı zapt etti şehit oldu. İmparator, Normandiyalı Herve’yi Türklerle muharebeye memur etti. Urfa önünde Türklerle savaştılar.

Bizans başarısız oldu Tuğrul Bey döneminde Türkmenler Anadolu’da Kızılırmak kenarlarına kadar gelmiştir. Bu gazalar ile amaçları yerleşmek değil önemli kaleleri harap ederek ilerde yapılacak fethe zemin hazırlamaktır.

Ayrıca Norman istilası Saltanat karışıklıkları, Peçenekler yüzünden çıkan olaylar, Macar taarruzları Türkmenlerin Anadolu’ya fethine zemin hazırlamıştır. Ama Tuğrul Bey zamanında sadece akınlar yapmayla yetindiler.

YAZAN: EDA ÇELİK-ALİMSÖZLÜK

YARARLANILAN KAYNAK: TÜRKİYE TARİHİ SELÇUKLULAR DEVRİ – MÜKRİMİN HALİL YİNANÇ

Reklam

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*