İbn Bîbî’nin ‘El Evâmirü’l-Alâ’iyye Fi’l-Umûri’l-Alâ’iyye’ Adlı Eserine Göre Türkiye Selçukluları

El Evâmirü’l-Alâ’iyye Fi’l-Umûri’l-Alâ’iyye adlı eser İbn Bîbî tarafından 1281’de Farsça olarak kaleme alınmıştır.

Esere kısa olarak Selçukname adı da verilmektedir. Eserin adında bulunan iki Alâ’iyye iki kişiye ithaf edilmiştir.

Birinci Alâ’iyye İlhanlı Devlet Adamı Alâeddin Ata Melik Cüveyni, ikinci Alâ’iyye ise Türkiye Selçuklu Hükümdarı Alâeddin Keykubad’ı nispetle kullanılmıştır.

İbn Bîbî bu eseri Ata Melik Cüveyni’nin teşvikiyle kaleme almıştır. Cüveyni İbn Bîbî’yi Rum ülkesinin fethinden başlayarak Türkiye Selçuklularının Tarihini yazma konusunda teşvik etse de İbn Bîbî önceki olayları araştırma imkânı bulamayacağından esere II. Kılıçaslan’ın 11 oğlu arsında en küçükleri olan Uluborlu Meliki Gıyâseddin Keyhüsrev’i veliaht ilan edip vefat etmesi ile başlamıştır.

1192-1280 ARASINI KONU EDİNİR

Eserde bahsi geçen son olay ise II. Gıyâseddin Mesud’un Abaka Han’ın yanına gitmesidir. Yani eser genel hatlarıyla Türkiye Selçuklularının 1192-1280 yılları arasını konu edinmektedir. Eser siyasi olayları edebi ve süslü bir dille anlatırken bazı önemli olaylara da hiç yer verilmemiştir ya da kısa cümlelerle geçiştirilmiştir.

Eserde olayların kesin zamanları verilmemiş verilenlerde de kronolojik hatalar olduğu bilinmektedir. Farsça olarak ele alınan eser hatırat kitabı olarak bilinmekte, çağdaş Türk büyükleri hakkında bilgi vermeyen şehirleri yeterince tasvir etmeyen kültürel yanı eksik bir eserdir.

İbn Bîbî, Cüveyni’nin Tarih-i Cihangüşa adlı eserini örnek almak istese de, şekle ve şiire önem vermesiyle Cihangüşa’nın seviyesine ulaşamamıştır.

3 NÜSHASI VAR

 El Evâmirü’l-Alâ’iyye Fi’l-Umûri’l-Alâ’iyye adlı eserin 3 nüshası vardır:

  • Esas Metin: Eserin esas hali III. Gıyâseddin Keyhüsrev’in hazinesi için istinsah(tıpkı-basım) edilmiştir ve bu nüshası şuan Ayasofya Kütüphanesi’nde muhafaza edilmektedir.
  • Muhtasar:  Farsça olarak kısaltılan ayrıca orijinalinde olmayan olaylarında eklendiği muhtasarı 15.yy’da kaleme alınmıştır. Muhtasar nüsha Paris Bibliotheque National’da muhafaza edilmektedir. Muhtasar eser orijinalindeki süslü anlatımlardan arındırıldığı için tarihi bakımdan daha önemli hale gelmiştir.744 sayfalık esas metin 377 sayfaya indirilmiştir.
  • Oğuzname/Tarih-i Ali Selçuk: II. Murad zamanında eserin çevirisi yapılarak Yazıcızâde’nin eserinin üçüncü bölümü oluşturulmuştur. Süleymanşah ile başlayan eser sonrasında Selçukname’nin aynı başlıkları ile devam etmektedir. Çeviri yapılırken aslına sadık kalınmıştır. El Evâmirü’l-Alâ’iyye Fi’l-Umûri’l-Alâ’iyye’de Cüveyni’ye metih olunurken Oğuzname’de II. Murad’a metih olmuştur. Oğuzname’nin İstanbul, Ankara, Berlin, Paris, Moskova gibi şehirlerde nüshaları bulunmaktadır.
  • Eda Çelik’in AHBV Üniversitesi Ortaçağ Tarihi Yüksek Lisans ders notlarından derlenmiştir.
Reklamlar