Alaaddin Tökiş’in Hanımı, Kutbeddin Alaaddin Muhammed’in Annesi Terken Hatun Kimdir?

Sultan Şah’ın annesinin dışında Harezmşahlar’da bir başka ön plana çıkan Terken unvanlı şahıs da Alaaddin Tökiş’in eşi olan Terken Hatun’dur.

Terken Hatun, Melike[1] sıfatıyla bir süre devleti yönetmiştir. Harezmşah Kutbeddin Muhammed’in annesi olan Terken Hatun, Kıpçak Kadir Han’ın kızıdır. Oğlu kadar devlet işlerinde rol oynayan Terken Hatun’un emrinde babası dolayısıyla Kanglı askerleri de bulunuyordu.

Oldukça etkili olan bu Terken Hatun, oğlu Muhammed üzerinde de söz sahibiydi. Bazı kaynaklar onun yedi kâtibinin olduğunu naklederler. Ayrıca kaynaklarda mührünün üstünde din ve dünyanın koruyucusu, Türklerin prensesi, bütün kadınların melikesi” yazdığı bilgisi aktarılır. Onun ilerlemiş yaşında dahi dinç ve güzel oluşu bilgisi günümüze kadar gelmiştir. Hatta kendine ait Divan’ı olduğu bilinmektedir.

Etkisi o kadar belirgindi ki yaşlılık döneminde dahi ülke yönetimindeki tesiri görülebiliyordu. Torunu Celaleddin, babası Alaaddin Muhammed (Kutbeddin) tarafından taltif görmesine ve merkezde tutulmasına rağmen, babasının yerine geçme hususundaki şansını o azaltıyordu. [2]

Terken Hatun, orduda daha çok kendi soyundan askerleri bulunduruyordu. Bundaki amacı kafasındaki düşünceleri başarıya dönüştürerek her şeyi kontrol altında tutmaktı. Tökiş zamanında da Alaaddin Muhammed zamanında da bozkırdaki Kıpçak veya Kanglı göçebeler önemli bir asker kaynağıydı.

Harezm’in kuzeyinde Dest-i Kıpçak’taki göçebe Türkler de ona inandıklarından asker toplaması bir anlamda onun için daha da kolaylaşmıştı. Bu hedef doğrultusunda Kanglı-Kıpçak soyundan Türk savaşçıları orduya aldırıyordu. Aynı amaçla kumandanların çoğunu da akrabaları arasından seçmiş, Kanglı emirleri atamıştı.

Onun ordu üzerindeki tesiri elbette veliaht seçiminde de etkisini gösterecekti. Netice itibariyle annesi Kanglı soyundan olan torunu Uzlagşah’ı veliaht atayarak, ona Horasan, Maveraünnehir ve Harizm gibi önemli vilayetleri vermişti.[3]

Hatta o, diğerlerinden daha güçlü konuma ulaşmış, zaman içinde oğlu Alaaddin Muhammed’in en önemli siyasi rakibi konumuna gelmişti.[4]

[1] Afet İnan, Tarih Boyunca Türk Kadının Hak ve Görevleri, S. 40, MEB Basımevi, 3. Baskı, İstanbul, 1975.

[2] Aydın Taneri, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt: 7,  sayfa: 248

[3] Aydın Taneri, a.g.e.

[4] Prof.Dr. Mehmet Ali Çakmak, Selçuklu Tarihi El Kitabı, Harezmşahlar Devleti, Ankara, Grafiker Yay., 2018, s.204.

İLGİLİ YAZILAR

1- https://alimsozluk.com/2019/08/16/harezmsahlar-ile-cengiz-han-mucadelesi-surecinde-terken-hatun/

2- https://alimsozluk.com/2019/08/16/kutbeddin-alaaddin-muhammedin-annesi-terken-hatun-kimdir/

3- https://alimsozluk.com/2019/08/16/il-arslanin-hanimi-terken-hatun-kimdir/

4- https://alimsozluk.com/2019/07/30/terken-unvani-hakkinda/

5- https://alimsozluk.com/2019/07/30/eski-turklerde-kadinin-rolu/

KAYNAK: alimsozluk.com

Reklamlar