Harezmşahlar ile Cengiz Han Mücadelesi Sürecinde Terken Hatun

Alaaddin Tökiş, 1172’den 1200’e kadar tahtta kalmıştı. Onun yerine geçen oğlu Alâaddin Muhammed ise 1200-1220 yılları arasında hüküm sürdü. Onun döneminde Harezmşahlar, en geniş topraklarına ulaştı. Ancak bu özgüven ilerleyen süreçte özellikle Cengiz Han’a karşı yapılan mücadelede Harezmşahlar’ın sonunu da hazırladı.

450 kişiden oluşan bir Moğol kervanının Otrar bölgesinde öldürülmesi üzerine Cengiz Han, suçluların kendisine teslimini ve zararın karşılanmasını talep etti. Ancak Muhammed bu talebi reddetmekle kalmadı, üstüne bu talebi iletmeye gelen elçileri de öldürdü.

Bu, açıkça bir savaş davetiydi. Bu gelişmeden bir sene sonra Cengiz Han, ordusuyla birlikte Harezmşah topraklarına girdi. Cengiz Han, Maveraünnehir’i teker teker alırken diğer yandan karşı koyanları da katletmekten geri durmuyordu. Otrar, Sığnak, Hucend, Buhara ve Semerkant, Moğollar’ın eline geçti. [1]

Otrar olayı sadece Harezmşahlar’ı dağılma eşiğine getirmekle kalmadı aynı zamanda yüz binlerce Müslüman kanının akmasına sebep oldu. Türk ve Müslüman tarihinde oldukça acı hatıralar bırakan bu olay, Alaaddin Muhammed’in de sonu oldu. Muhammed, önce Tus şehrine, ardından Hazar’ın adalarından biri olan Abeskûn’e sığındı. Akabinde Aralık 1220’de burada hastalanarak öldü.

Yerine geçen oğlu Celaleddin, Moğollara karşı bazı başarılar elde etse de Hindistan’a kaçmak zorunda kaldı. Oradan da Azerbaycan’ a gelerek İldenizliler’İn toprağına yerleşti. İlk zamanlar iyi giden Anadolu Selçuklu ile ilişkiler, onun Ahlat’a saldırması sebebiyle bozuldu. 1230 Yassıçemen Savaşı’nı kaybettikten sonra sığındığı Amid’de (Diyarbakır) 1231’de öldürüldü. Böylece Harezmşah hanedanlığı yıkıldı.

Otrar hezimeti, Muhammed ve Harezmşahlılar açısından felaketle sonuçlanırken, bu felaketten Alaeddin Muhammed’in annesi ve Tökiş’in eşi olan Terken Hatun da nasibini aldı. Yaşadıkları onun o dönemde ölümüne sebep olmadı ama bir anlamda sonun başlangıcını teşkil ediyordu. Zira o, Otrar savaşından sonra esir alınarak, Karakurum’a götürülmüştü.

Karakurum’a götürülüş hikâyesi de oğlunun bulunması talebiyle alakalıdır. Cengiz Han, Terken Hatun’a kendisiyle bir hesabı olmadığını, asıl hesabının oğluyla olduğunu belirtme amaçlı bir elçi gönderdi. Ancak Terken Hatun, yanıt vermemeyi tercih ederek, hanedan üyeleriyle birlikte Hazar kıyısındaki Mazenderan’a kaçtı.

Cengiz Han’ın komutanlarından Subutay, hanedan üyelerini Mazenderan’da kuşattı ve kaleyi teslim aldı. Bu olayla Harezmşah’ın erkekleri öldürüldü, kadınları ise Moğolların hizmetine giren kişilere verildi. Terken Hatun da esir alınarak Karakurum’a götürüldü. Hayatının geri kalan 13 senesini Karakurum’da geçirdi, 1233’te öldü.

[1] Aydın Taneri, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt: 7,  sayfa: 248

İLGİLİ YAZILAR

1- https://alimsozluk.com/2019/08/16/harezmsahlar-ile-cengiz-han-mucadelesi-surecinde-terken-hatun/

2- https://alimsozluk.com/2019/08/16/kutbeddin-alaaddin-muhammedin-annesi-terken-hatun-kimdir/

3- https://alimsozluk.com/2019/08/16/il-arslanin-hanimi-terken-hatun-kimdir/

4- https://alimsozluk.com/2019/07/30/terken-unvani-hakkinda/

5- https://alimsozluk.com/2019/07/30/eski-turklerde-kadinin-rolu/

KAYNAK: alimsozluk.com